Kernhem historie

11/08/18

Home
Tekeningen
Foto's
Kernhem historie
Kernhem de wijk

 

De wijk is genoemd naar het naastgelegen landgoed en huis "Kernhem".

 



Huis Kernhem

Het huis is een weinig opvallend vierkant huis dat zo rond 1800 gebouwd moet zijn. Toch gaat de geschiedenis van huis en goed Kernhem veel verder terug.

“Dat huys tot Kernhem met den tween kempken voor den selven huyse gelegen, met den goeden geheiten Doesborch ende Kreyel, met den thienden groot ende smal, daerto gehorende, alle pachte ende jaergulde, een hoeve holts, in Ederholt gelegen, voort allen sijnen tobehoren, nyet uutgescheiden, woe ofte waer dat op Veluwen, in den kerspel van Ede, gelegen is, in natten ofte in drogen, allet vrij van thins, thiend ende allen ongelde”.

Aldus de eerste vermelding in 1426 in de leenaktenboeken van Gelre en Zutphen. Kernhem werd echter al in 1410 in opdracht van hertog Reinald IV als versterkt huis gebouwd. Vermoedelijk werd dit hertogelijke hofgoed van versterkingen voorzien in verband met de nabijheid van de grens met het Sticht Utrecht. Dit was geen overbodige luxe want de hertogen van Gelre en de bisschoppen van Utrecht vielen geregeld elkaars gebieden binnen om deze te plunderen en verwoesten.
Na zestien jaar slotvoogden te hebben gehad wordt in 1426 Udo die Boese door hertog Arnold met het huis beleend. Dan volgt een periode van ruim 100 jaar waarin Kernhem steeds van eigenaar verandert om vervolgens in 1543 in het roemruchte Veluws riddermatige geslacht Van Arnhem terecht te komen. Vier generaties lang blijft het huis in bezit van deze familie. De laatste van de lijn, Margaretha van Arnhem laat Kernhem in 1651 na aan haar aangehuwde neef Jacob van Wassenaer-Obdam. Overigens zou het geslacht Van Arnhem in 1716 met de dood van Johan van Arnhem van Rosendael, landdrost van Veluwe en gunsteling van koning-stadhouder Willem III, geheel uitsterven.
De Hollandse edelman Van Wassenaer zal niet veel op zijn Gelderse bezit verbleven hebben. Hij doorliep namelijk een carrière in de Staatse vloot en bracht het tot admiraal. Als zodanig sneuvelde hij in 1665 in de zeeslag bij Lowestoft tijdens de Tweede Engelse Oorlog. Een jaar later werd zijn 21-jarige zoon, eveneens Jacob geheten, met het huis beleend. Ook deze Van Wassenaer volgde aanvankelijk een militaire loopbaan, maar dan bij het Staatse leger. Als luitenant-generaal van de cavalerie nam hij deel aan de eerste schermutselingen van de Spaanse Successieoorlog. Tijdens de slag bij Ekeren in de zomer van 1703 ontvluchtte hij het slagveld, waarna hij op non-actief werd gesteld. Hijzelf hield vol dat hij het strijdperk had verlaten omdat zijn paard op hol sloeg. In 1704 werd hij door de Staten van Holland onschuldig verklaard. Zijn militaire carrière heeft hij daarna niettemin nooit meer hervat. Jacob, inmiddels verheven tot des Heiligen Roomsen Rijksgraaf, overleed in 1714. Leenvolger op Kernhem werd zijn oudste zoon Johan Hendrik van Wassenaer-Obdam, die in 1745 kinderloos overleed.
Zijn erfgenaam is zijn jongere broer Unico Wilhelm van Wassenaer, des Heiligen Roomsen Rijksgraaf, baanderheer van Wassenaer, heer van Obdam, Hensbroek, Spierdijk, Wogmeer, Zuidwijk, Twickel en Kernhem. Hij is waarschijnlijk tegenwoordig de meest bekende bezitter van het huis. Hij zal weinig op Kernhem verbleven hebben, want hij woonde meestentijds op Twickel bij Delden of in de bijzonder fraaie pied à terre (lees: stadspaleis) van de familie Van Wassenaer aan de Haagse Kneuterdijk (waarin tegenwoordig de Raad van State is gevestigd). Niet door zijn bestuurlijke en diplomatieke bezigheden, noch door het feit dat hij het tot landscommandeur van de Balije van Utrecht van de Duitse Orde bracht, grote successen voor een edelman van zijn tijd, is hij nu nog bekend. Unico Wilhelm was een niet onverdienstelijk musicus en dilettantcomponist. Hij liet zich met pijn en moeite overhalen om een paar van zijn werken, de zogenaamd ‘VI Concerti Armonici’, uit te geven. Dit gebeurde evenwel anoniem, want het was voor een edelman ‘not done’ om je naam onder je werk te zetten. Pas in 1980 kwam de Nederlandse musicoloog Albert Dunning erachter dat Van Wassenaer de componist van deze werken was. Elf jaar later trof men in een Duitse bibliotheek nog drie blokfluitsonates van zijn hand aan. Verder zijn er tot op heden geen werken van hem ontdekt. Of de muziek ooit op Kernhem heeft geklonken is niet bekend.
Na de dood van de muzikale edelman blijft Kernhem nog drie generaties in bezit van het geslacht Van Wassenaer. Onder Unico Wilhelms kleinzoon, Jacob Unico Willem, werd het inmiddels bouwvallige huis in 1802/1803 afgebroken en vervangen door een weinig opvallend vierkant huis in classistische stijl, geheel opgetrokken uit baksteen en voorzien van een omlopend schilddak mdt hoekschoorstenen. De gracht werd toen eveneens gedempt. Kernhem werd toen eigenlijk al nauwelijks meer door de Van Wassenaers gebruikt en zeker sinds het einde van de achttiende eeuw verhuurd. Van 1818 tot 1832 was er de toentertijd bekende jongenskostschool van mevrouw A.M. Moens gevestigd. Met de dood van Maria Cornelia van Wassenaer in 1850 ging Kernhem na 200 jaar weer in andere handen over; de tak Obdam van het roemruchte geslacht Van Wassenaer was niet meer. Erfgenaam werd Maria Cornelia’s echtgenoot Jacob Derk Carel van Heeckeren. Diens dochter en erfgenaam van Kernhem, naar haar moeder Maria Cornelia genoemd, huwde in 1877 met Wilhelm Carl Philip Otto Graaf von Bentinck und Waldeck-Limpurg (ook wel Aldenburg Bentinck genaamd), waardoor het huis in deze familie terechtkwam. Hun oudste kleindochter Sophie Mechtild Marie gravin Aldenburg Bentinck, een tijdlang gehuwd met, doch later gescheiden van Enrico Maria Antonio Bonifacio Graaf Gaetani dell’Aquilla d’Aragona, schonk huis en landgoed Kernhem uiteindelijk in 1970 aan de gemeente Ede, de huidige eigenaar.

Tegenwoordig is het huis kantoor, ontvangst- en expositieruimte.
Bij het huis horen het voormalig Koetshuis (+/- 1773), waarin tegenwoordig een restaurant is gevestigd en een monumentale wagenschuur.

De kruidentuin is aangelegd in 1992 en vrij toegankelijk. Van oudsher hebben er tuinen rond het huis gelegen, maar het is niet zeker of er vroeger ook een kruidentuin is geweest. Bij andere landgoederen is wel vaak een kruidentuin aanwezig, met keukenkruiden en geneeskrachtige kruiden.
 

Bijzonder is het Suske en Wiske-album, nr. 227 ‘Het Witte Wief’ (losjes gebaseerd op plaatselijke sagen en legenden). ( klik hier)

Meer info over kernhem op de Culturele erfgoed site van de CHE: klik hier
Lees de legende op www.edenaar.nl
 

Landgoed Kernhem:

 

De wijk ligt naast de "Doesburger Eng" of "Doesburger Buurt", een oude buurschap tussen Ede en Lunteren.
Het is een gebied met agrarisch cultuurerfgoed. De middeleeuwse kampen (boerderijen), de Doesburger Molen en de Doesburger Brink vormen een mooie combinatie met Landgoed Kernhem en het gemeentelijke bos, het Edesche Bos.


Doesburger Molen

Deze molen is genoemd naar de buurtschap halverwege Ede en Lunteren waar hij staat en geldt als een van de oudste molens in Nederland.
In de eikenhouten spil is het jaartal 1507 ingekrast. Dit kan duiden op het bouwjaar van deze molen of een voorganger. Zekerheid is hierover niet te krijgen.
Wel is vastgesteld dat in 1595 de molen of een voorganger zich in handen bevond van Ceelman van Ommeren (schout te Ede van 1584 tot 1628) en Gijsbert Barner. Nadien werd het eigendomsrecht over de molen in parten verdeeld.
Rond 1765 lukte het de uit Garderen afkomstige Jan Danielsen om alleen eigenaar van de molen te worden. In 1788 komt de molen in bezit van Hermen Teisseling en zijn nazaten (sinds 1800 als Tijsseling vermeld). Tussen 1869 en 1919 kwam de molen in bezit van de familie V. d. Craats die ook de twee molens in de bebouwde kom van Ede in bezit had. Via G. van de Wetering kwam de molen tot 1950 in bezit van C. Roelofsen. In dat jaar kwam de molen in bezit van de gemeente Ede.

Deze molen heeft nog een oude staartconstructie en is in 1935, in 1952, in 1969 en in 1983 gerestaureerd. Ook uniek is tegenwoordig de nog houten bovenas uit 1851 en het houten wiekenkruis, zogenaamde "borstroeden". Type: standerdmolen (gesloten).

Functie: korenmolen
Inrichting: 2 koppel maalstenen
Bouwjaar: 16e eeuw
Eigenaar: gemeente Ede
Doesburgermolen te Doesburgerbuurt
zie ook: wikipedia

 

 

Home | Tekeningen | Foto's | Kernhem historie | Kernhem de wijk

This site was last updated 11/08/18